محمد رضا واليزاده معجزى
70
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
فصل زمستان را در خوزستان مىگذرانيدند ، دسترسى داشته و فصل تابستان كه عشاير به لرستان برمىگشتند ، او هم به لرستان مراجعت مىكرد . هنگامى كه او به خوزستان مىرفت چون قرارگاه اردوى او به مقر حكومت والى پشتكوه نزديك و خود حسن خان غالبا نزد شاهزاده بود ، لذا احمد خان پسر والى را اجازه معاودت به پشتكوه داد و نيابت حكومت لرستان را به محمد حسن خان خرقانى داد و خود به خوزستان حركت كرد . بهطورى كه از متون بعضى تواريخ عصر قاجار مفهوم مىشود ، پادشاهان قاجار عنايت بسيارى نسبت به واليان پشتكوه داشتهاند و با اينكه واليان و حكام را بيش از چند سال در يك محل اجازه حكومت نمىدادند . معهذا هيچوقت درصدد عزل واليان پشتكوه برنيامدند در حالتى كه از نفوذ محلى و استعداد جنگى آنان نيز بىاطلاع نبودند و به واسطه همين توجه و عنايت پادشاهان قاجار ، شاهزادگان قاجار كه واليگرى و فرمانفرمايى صفحات غرب و جنوب غربى را به عهده داشتند ، نيز توجه مخصوص به واليان پشتكوه مىكردند . خود نگارنده اين سطور فرمانى از فتحعلى شاه در دست دارد كه به افتخار همين حسن خان صادر شده و در آن فرمان مىنويسد « چون در مراسم سلام نوروز كه شاه در حومه خرمآباد برگزار نمود ، حسن خان حاضر نبوده لذا براى اينكه او تصور نكند كه در نظر مهر و عطوفت شاه فراموش گرديده ، لذا خلعتى از تنپوش خودش براى او فرستاده كه زينت پيكر خودش كند . » حسن خان جز رجال مهمى است كه در اعياد در دربار حاضر مىشد و تصوير او در كاخ گلستان مىباشد . نگارنده عقيدهمند است كه اين عنايت شاهان قاجار به واليان پشتكوه از چند جهت است : يكى از نظر مخالفتى كه اسماعيل خان با سلطنت كريم خان زند نمود . دوم از اين نظر كه احدى از واليان پشتكوه سابقه ياغيگرى يا خيانت با شاهان قاجار نداشتهاند و سوم اينكه آنها مرزداران قابلى بودند و آبروى ايران را در مقابل بيگانگان حفظ مىكردند . چهارم آنكه ماليات مقرره را بدون مسامحه و تاخير مىپرداختند در صورتىكه ساير حكام صدها جور عذر و بهانه مىآوردند و خرجتراشىها مىكردند و اخيرا اكثر حكام پسران يا برادران يا اعمام شاه بودند و هركدام به تقليد از دربار ايران براى خود دربارى ايجاد كرده بودند ، آنقدر مخارج آنها سنگين شده بود كه چيزى براى خزانه شاه باقى نمىماند و گويا فقط ظل السلطان از بين شاهزادگان ماليات ولايات تحت حكومت خود را به موقع و بدون خرجتراشى مىپرداخته و پيشكشىهاى كلان براى شاه مىفرستاده و بههمين سبب شاه چهارده شهرستان مهم ايران را ضميمه حوزه